Siêu âm tim 4D (3D real-time)

1. Đại cương

Siêu âm tim 4D, còn được gọi là siêu âm tim 3D real-time, là một kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán hình ảnh tim mạch. Kỹ thuật này cho phép tạo ra hình ảnh ba chiều của tim và các cấu trúc xung quanh trong thời gian thực (real-time), cung cấp cái nhìn tổng quan và chi tiết về hoạt động của tim. Siêu âm tim 4D sử dụng đầu dò ma trận (matrix array) với một số lượng lớn các phần tử phát tia (thường là trên 3000 phần tử) cung cấp hình ảnh với độ phân giải cao, các thang sáng tối và độ tương phản tốt. Siêu âm tim 4D hay 3D real-time có thể thực hiện qua siêu âm tim qua thành ngực hay qua thực quản. Siêu âm tim 4D (3D real-time) qua thành ngực là một thăm dò không chảy máu, không gây tác hại bởi tia xạ (chỉ dưới 0,1 mW/cm2 cơ thể), có thể làm được nhiều lần trên cùng một người bệnh, cho kết quả tin cậy.

2. Chỉ định

• Đánh giá hình thái và chức năng các buồng tim: thất trái, thất phải, nhĩ trái, nhĩ phải, tiểu nhĩ trái, tiểu nhĩ phải.
• Đánh giá van tim tự nhiên: van hai lá, van ba lá, van động mạch chủ, van động mạch phổi.
• Viêm nội tâm mạc nhiễm trùng.
• Van nhân tạo.
• Khối u tim.
• Bệnh lý tim bẩm sinh: thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch, …
• Hướng dẫn thủ thuật can thiệp tim mạch.
• Trong các phẫu thuật tim.

3. Chống chỉ định

• Không có chống chỉ định.

4. Thận trọng

• Rối loạn tâm thần.
• Chấn thương thành ngực.

5. Chuẩn bị

5.1. Người thực hiện

• 01 bác sĩ siêu âm tim 4D.
• 01 điều dưỡng.

5.2. Thuốc

Không.

5.3. Thiết bị y tế

• Điện cực.
• Gel siêu âm.
• Giấy in nhiệt.
• Giấy in kết quả siêu âm.
• Khăn lau.
• Áo choàng cho người bệnh.
• Găng tay.
• Khẩu trang.
• Mũ.
• Hệ thống máy siêu âm tim 4D có đầu dò siêu âm tim qua thành ngực 4D, có dây điện tâm đồ.

5.4. Người bệnh

• Được giải thích rõ ràng về thủ thuật.
• Kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn: mạch, huyết áp, nhịp thở, nhiệt độ, SpO2.

5.5. Hồ sơ bệnh án

• Đúng người bệnh (tên, tuổi, giới và các giấy tờ theo quy định).
• Đúng chỉ định: chẩn đoán phù hợp với các chỉ định cần thực hiện siêu âm tim 4D.
• Đúng loại thủ thuật dự kiến: siêu âm tim 4D (3D real-time).
• Các thông số về dấu hiệu sinh tồn, lâm sàng cơ bản.
• Có đủ các xét nghiệm cơ bản (công thức máu, sinh hóa, đông máu).
• Hoàn thiện Bảng kiểm thủ thuật (trước và sau thủ thuật).

5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: 30 - 45 phút.

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

• Phòng thực hiện kỹ thuật.
• Phòng phẫu thuật.
• Buồng bệnh.

5.8. Kiểm tra hồ sơ bệnh án và người bệnh

• Đúng người bệnh.
• Đúng chỉ định.
• Đúng loại thủ thuật dự kiến.

6. Tiến hành quy trình kỹ thuật

6.1. Bước 1: Chuẩn bị tư thế người bệnh

• Cho người bệnh được thay áo choàng, bộc lộ vị trí siêu âm (thành ngực), nằm nghiêng trái.
• Mắc điện cực.

6.2. Bước 2: Siêu âm tim 4D với hình ảnh phóng đại tập trung vào một phần cấu trúc tim

• Đánh giá chức năng thất trái: thể tích thất trái, phân số tống máu thất trái, hình dạng thất trái, tình trạng mất đồng bộ thất.
• Đánh giá bộ máy van hai lá, tình trạng van động mạch chủ, đánh giá lỗ thông liên nhĩ.
• Định vị cấu trúc cần thăm dò trên siêu âm 2D.
• Chuyển sang chế độ siêu âm 4D.
• Thu nhận hình ảnh 3D bằng kiểu góc quét rộng 90o x 90o quan sát hình ảnh khối kim tự tháp (mode full volume) hoặc quan sát hình ảnh nhỏ, kiểu góc quét nhỏ 30o x 30o (mode zoom) khi người bệnh nín thở. Nếu người bệnh không nín thở được hoặc nhịp tim không đều, sử dụng kiểu thu nhận dữ liệu trong vòng một chu chuyển tim (mode: single-beat) hoặc kiểu góc hẹp (narrow-angle).

Hình 1. Siêu âm tim 3D real-time (focus exam)

6.3. Bước 3: Siêu âm tim 4D thăm dò toàn diện

• Tim được quan sát theo 3 mặt phẳng: mặt phẳng đứng ngang (transverse), mặt phẳng đứng dọc (sagittal), mặt phẳng nằm ngang (coronal).

Hình 2. Ba mặt phẳng siêu âm tim 3D real-time

• Thực hiện cắt và thu hình các cấu trúc như bảng sau:

Bảng 1. Quy trình siêu âm tim 3D real-time thăm dò toàn diện

6.4. Bước 4: Kết luận

• Đọc, đánh giá, gõ kết quả và lưu trữ kết quả.

6.5. Kết thúc quy trình

• Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật: ý thức, mạch, huyết áp, SpO2.

7. Theo dõi và xử trí tai biến

• Siêu âm tim 4D qua thành ngực không có tai biến.

Tài liệu tham khảo

1. “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật nội khoa chuyên ngành tim mạch”. Quyết định số 3983/QĐ-BYT. Nhà xuất bản Y học Hà Nội năm 2017.
2. Hahn, R. T., Abraham, T., Adams, M. S., Bruce, C. J., Glas, K. E., Lang, R. M., Reeves, S. T., Shanewise, J. S., Siu, S. C., Stewart, W., & Picard, M. H. (2013). Guidelines for performing a comprehensive transesophageal echocardiographic examination: recommendations from the American Society of Echocardiography and the Society of Cardiovascular Anesthesiologists. Journal of the American Society of Echocardiography, 26(9), 921-964.
3. Lang, R. M., Badano, L. P., Tsang, W., Adams, D. H., Agricola, E., Buck, T., Faletra, F. F., Franke, A., Hung, J., de Isla, L. P., Kamp, O., Kasprzak, J. D., Lancellotti, P., Marwick, T. H., McCulloch, M. L., Monaghan, M. J., Nihoyannopoulos, P., Pandian, N. G., Pellikka, P. A., Pepi, M., … European Association of Echocardiography (2012). EAE/ASE recommendations for image acquisition and display using three-dimensional echocardiography. Journal of the American Society of Echocardiography, 25(1), 3-46.