Đo chỉ số cổ chân - cánh tay (ABI)

1. Đại cương

• Hiện nay trên thế giới tỷ lệ số người mắc bệnh lý động mạch ngoại vi ngày càng cao, tuy nhiên người bệnh thường không được phát hiện kịp thời vì đa số họ thường không có triệu chứng cơ năng. Khi phát hiện thường ở mức độ nặng và có nhiều biến chứng nguy hiểm: viêm, hoại tử chi,... Việc phát hiện sớm bệnh lý động mạch ngoại vi có ý nghĩa vô cùng quan trọng như cảnh báo các bệnh lý mạch vành, đột quỵ.
• Một trong những biện pháp chẩn đoán sớm bệnh lý động mạch ngoại vi đơn giản là đo chỉ số ABI.
• Định nghĩa ABI (Ankle Brachial Index): là chỉ số huyết áp cổ chân - cánh tay, được tính bằng thương số mà tử số là huyết áp tâm thu cổ chân mỗi bên và mẫu số là huyết áp tâm thu cánh tay (bên cao hơn). (Theo định nghĩa của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ - AHA).
• Có 2 phương pháp đo ABI:
• Đo ABI bằng máy Doppler mạch máu cầm tay: đo HA tâm thu tại 6 vị trí: động mạch (ĐM) cánh tay 2 bên, ĐM chày sau và mu chân 2 bên. Sau đó, chỉ số ABI được tính toán theo công thức như trên.
• Đo ABI bằng máy dao động kế tự động: chỉ số ABI được đo bằng máy tự động, trong đó có 4 băng quấn vào 4 vị trí là cánh tay 2 bên, cổ chân 2 bên, máy có cảm biến theo nguyên lý dao động kế để cùng lúc xác định HA tâm thu ở 4 vị trí và tự động tính toán chỉ số ABI.

2. Chỉ định

2.1. Nhóm có nguy cơ cao

• Hút thuốc lá.
• Đái tháo đường.
• Tăng huyết áp.
• Tăng mỡ máu.
• Tuổi > 70.
• Tiền sử gia đình có người bị bệnh động mạch chi dưới.

2.2. Nhóm có bệnh lý

• Sàng lọc người bệnh xơ vữa động mạch.
• Đánh giá đau chi dưới.
• Đánh giá thiếu máu chi dưới: đau cách hồi, đau khi nghỉ, loét không liền hoặc hoại tử.
• Chấn thương chi dưới.
• Đánh giá bệnh lý mạch máu lan tỏa (bệnh hệ thống).
• Đánh giá sau can thiệp, phẫu thuật (nong, đặt stent, bypass).

3. Chống chỉ định

• Đau vùng cẳng, bàn chân dữ dội.
• Huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới.
• Mạch vôi hóa, cứng, không thể ép được.

4. Thận trọng

• Người bệnh có vết thương, vết phỏng, vết loét, nhiễm trùng vùng tay hoặc chân nơi quấn băng quấn.

5. Chuẩn bị

5.1. Người thực hiện

• 01 bác sỹ.
• 01 kỹ thuật y (hoặc điều dưỡng).

5.2. Thuốc

Không.

5.3. Thiết bị y tế

• Băng đo huyết áp.
• Máy doppler mạch.

5.4. Người bệnh

• Người bệnh được nghỉ ngơi ít nhất 15 phút trước khi thực hiện kỹ thuật. Người bệnh nằm ngửa trên bàn khi thực hiện.
• Giải thích cho người bệnh về việc kỹ thuật viên sẽ tiến hành đo ABI để người bệnh phối hợp khi thực hiện.

5.5. Hồ sơ bệnh án

• Bệnh án cần được hoàn thiện đầy đủ thủ tục hành chính, ghi nhận xét trong quá trình khám, điều trị và ghi y lệnh đầy đủ theo quy chế bệnh án.

5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: 15 phút.

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

• Phòng thực hiện kỹ thuật.
• Phòng phẫu thuật.
• Buồng bệnh.

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

• Đúng người bệnh.
• Đúng chỉ định.
• Đúng loại thủ thuật dự kiến.

6. Tiến hành quy trình kỹ thuật

6.1. Bước 1: Chuẩn bị người bệnh, người bệnh nằm ngửa trên bàn phẳng, tay và chân ngang tim, bộc lộ cánh tay, cổ chân.

6.2. Bước 2: Đo lần lượt huyết áp tứ chi và ghi lại. (Huyết áp cánh tay 2 bên, huyết áp cổ chân 2 bên).

6.3. Bước 3: Lấy chỉ số huyết áp tâm thu của cổ chân mỗi bên và cánh tay bên cao hơn để tính chỉ số ABI.

Hình 1. Đo chỉ số cổ chân - cánh tay ABI

Bảng 1. Ý nghĩa của chỉ số ABI

6.4. Kết thúc quy trình

• Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.
• Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.
• Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. Theo dõi và xử trí tai biến

• Đo chỉ số ABI không có tai biến.

Tài liệu tham khảo

1. Gerhard-Herman, M.D., et al. 2020 AHA/ACC Guideline on the Management of Patients With Lower Extremity Peripheral Artery Disease: Executive Summary: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. Circulation, 135, e686-e725.
2. Ankle Brachial Index CollaborationFowkes FG, Murray GD, Hamman R, Resnick HE, Guralnik J. Ankle brachial index combined with Framingham risk score to predict cardiovascular events and mortality: a meta-analysis. JAMA. 2020; 300:197-208.
3. 2022 AHA/ACC guideline on the management of patients with lower extremity peripheral artery disease: executive summary: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines.
4. 2022 ESC guidelines on the diagnosis and treatment of peripheral arterial diseases, in collaboration with the European Society for Vascular Surgery.