QUẢN LÝ RỦI RO – BẮT ĐẦU TỪ KIỂM SOÁT MỐI NGUY

1. Nguyên tắc
Để quản lý rủi ro một cách hiệu quả, kiểm soát mối nguy là một trong những nội dung cốt lõi và cần được thực hiện ngay từ đầu.
Rủi ro không tự nhiên phát sinh mà thường bắt nguồn từ các mối nguy hiện hữu trong môi trường làm việc, trong quy trình, thiết bị, hóa chất, con người hoặc hệ thống quản lý.
Vì vậy, thay vì chỉ chờ đến khi sự cố xảy ra mới xử lý, bệnh viện cần chủ động:
Nhận diện mối nguy → Phân tích rủi ro → Đánh giá mức độ rủi ro → Kiểm soát mối nguy → Theo dõi và cải tiến.
Mục tiêu là loại bỏ hoặc giảm thiểu mối nguy ngay từ nguồn, qua đó làm giảm khả năng xảy ra và/hoặc mức độ hậu quả của rủi ro.
2. Nhận diện đầy đủ các mối nguy
Việc nhận diện mối nguy cần được thực hiện toàn diện, có hệ thống và chủ động, tại tất cả khoa, phòng, khu vực và các hoạt động có liên quan.
Các nhóm mối nguy có thể bao gồm:
•    Mối nguy cơ học: máy móc, thiết bị, vật sắc nhọn, nguy cơ trượt – ngã, va đập, kẹp/nghiền…
•    Mối nguy vật lý: tiếng ồn, rung, nhiệt độ, điện, bức xạ, ánh sáng không phù hợp…
•    Mối nguy hóa học: thuốc, hóa chất khử khuẩn, dung môi, khí độc, chất gây kích ứng hoặc ăn mòn…
•    Mối nguy sinh học: vi khuẩn, virus, nấm, máu và dịch cơ thể, chất thải y tế…
•    Mối nguy từ con người: sai sót, hành vi không an toàn, thiếu tuân thủ quy trình, giao tiếp không hiệu quả…
•    Mối nguy về tổ chức và hệ thống: quá tải công việc, thiếu nhân lực, bố trí công việc không phù hợp, quy trình chưa đầy đủ, thiết kế hệ thống chưa an toàn…
•    Các mối nguy khác tùy thuộc vào đặc điểm hoạt động của từng khoa/phòng.
Nhận diện đúng và đầy đủ mối nguy là nền tảng cho toàn bộ hoạt động quản lý rủi ro.
3. Phân tích và đánh giá rủi ro từ các mối nguy
Sau khi xác định được mối nguy, cần phân tích các tình huống có thể phát sinh từ mối nguy đó và đánh giá rủi ro tương ứng.
Đối với mỗi mối nguy cần xác định:
•    Mối nguy có thể gây ra những rủi ro nào?
•    Ai hoặc đối tượng nào có thể bị ảnh hưởng?
•    Rủi ro có thể xảy ra trong hoàn cảnh nào?
•    Khả năng/tần suất xảy ra như thế nào?
•    Hậu quả có thể xảy ra ở mức độ nào?
•    Các biện pháp kiểm soát hiện tại đã đầy đủ và hiệu quả hay chưa?
Mức độ rủi ro được xác định theo tiêu chí và ma trận đánh giá rủi ro do bệnh viện quy định, dựa trên các yếu tố như khả năng xảy ra và mức độ hậu quả.
Kết quả đánh giá giúp bệnh viện:
Xác định rủi ro ưu tiên → Phân bổ nguồn lực → Lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp.
Đối với các rủi ro ở mức cao hoặc không chấp nhận được, cần ưu tiên triển khai biện pháp kiểm soát và theo dõi hiệu lực.
4. Kiểm soát mối nguy theo thứ tự ưu tiên
Các biện pháp kiểm soát cần được lựa chọn theo thứ bậc kiểm soát mối nguy, ưu tiên biện pháp có khả năng loại bỏ hoặc giảm thiểu mối nguy ngay tại nguồn.
4.1. Loại bỏ mối nguy
Loại bỏ hoàn toàn nguồn gây nguy hiểm khỏi hoạt động.
Đây là biện pháp ưu tiên cao nhất vì khi mối nguy không còn tồn tại thì rủi ro liên quan cũng được loại bỏ hoặc giảm đáng kể.
4.2. Thay thế
Thay thế mối nguy bằng một yếu tố, vật liệu, thiết bị hoặc phương pháp có mức độ nguy hiểm thấp hơn.
Ví dụ: thay thế hóa chất có mức độ nguy hại cao bằng hóa chất ít nguy hại hơn khi vẫn đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
4.3. Kiểm soát bằng kỹ thuật
Thiết kế hoặc cải tạo hệ thống để tách con người khỏi mối nguy, giảm sự phụ thuộc vào hành vi của con người.
Ví dụ:
•    Che chắn máy móc, thiết bị;
•    Thiết kế hệ thống thông khí;
•    Tự động hóa;
•    Thiết bị an toàn;
•    Hệ thống cảnh báo;
•    Thiết kế lại không gian làm việc theo hướng an toàn hơn.
4.4. Kiểm soát hành chính và bằng quy trình
Bao gồm các biện pháp:
•    Xây dựng và chuẩn hóa quy trình;
•    Quy định trách nhiệm;
•    Hướng dẫn công việc;
•    Đào tạo và tập huấn;
•    Biển báo, cảnh báo;
•    Phân công nhân sự;
•    Giám sát việc tuân thủ;
•    Theo dõi và đánh giá định kỳ.
Đây là nhóm biện pháp quan trọng nhưng phụ thuộc nhiều vào việc con người có thực hiện đúng hay không.
4.5. Phương tiện bảo vệ cá nhân – PPE
PPE là lớp bảo vệ cuối cùng, được sử dụng khi mối nguy chưa thể loại bỏ hoàn toàn hoặc các biện pháp kiểm soát khác chưa đủ để bảo vệ người lao động.
Cần lưu ý: PPE không loại bỏ mối nguy tại nguồn mà chủ yếu tạo thêm một lớp bảo vệ cho người tiếp xúc với mối nguy.
Do đó, không nên xem PPE là biện pháp kiểm soát đầu tiên hoặc duy nhất.
5. Theo dõi và đánh giá hiệu lực kiểm soát
Sau khi triển khai biện pháp kiểm soát, cần đánh giá xem biện pháp đó có thực sự làm giảm rủi ro hay không.
Việc theo dõi cần xem xét:
•    Mối nguy còn tồn tại hay đã được loại bỏ?
•    Mức độ phơi nhiễm/tiếp xúc với mối nguy có giảm không?
•    Rủi ro sau kiểm soát còn ở mức nào?
•    Biện pháp kiểm soát có được thực hiện đúng và đầy đủ không?
•    Có phát sinh mối nguy hoặc rủi ro mới không?
•    Có cần bổ sung hoặc thay đổi biện pháp kiểm soát không?
Khi điều kiện hoạt động, thiết bị, quy trình hoặc môi trường làm việc thay đổi, cần nhận diện và đánh giá lại mối nguy, rủi ro để bảo đảm biện pháp kiểm soát luôn phù hợp.
KẾT LUẬN
Quản lý rủi ro hiệu quả không bắt đầu từ việc xử lý sự cố, mà bắt đầu từ việc nhận diện và kiểm soát mối nguy một cách chủ động.
Nếu chỉ tập trung xử lý sự cố sau khi xảy ra, bệnh viện đang xử lý hậu quả.
Nếu chủ động nhận diện và kiểm soát mối nguy từ trước, bệnh viện đang phòng ngừa rủi ro từ nguồn.
Kiểm soát tốt mối nguy → giảm rủi ro → giảm sự cố → tăng an toàn → nâng cao chất lượng và tính bền vững của hoạt động bệnh viện.
Đừng chỉ hỏi: “Sự cố đã xảy ra như thế nào?”
Hãy hỏi trước: “Mối nguy nào đang tồn tại và chúng ta có thể kiểm soát nó từ đâu?”