Phân loại tiêu chảy

1. Phân loại tiêu chảy theo cơ chế bệnh sinh

• Tiêu chảy xâm nhập: yếu tố gây bệnh xâm nhập vào liên bào ruột non, ruột già, nhân lên, gây phản ứng viêm và phá huỷ tế bào. Các sản phẩm này bài tiết vào lòng ruột và gây tiêu chảy phân máu (Shigella, Coli xâm nhập, Coli xuất huyết, Campylobacter Jejuni, Salmonella, E.Histolytica).
• Tiêu chảy thẩm thấu: E.P.E.C, E.A.E.C, Rotavirus, Giardia lamblia, Cryptosporidium bám dính vào niêm mạc ruột, gây tổn thương diềm bàn chải của các tế bào hấp thu ở ruột non, các chất thức ăn không tiêu hóa hết trong lòng ruột không được hấp thu hết sẽ làm tăng áp lực thẩm thấu, hút nước và điện giải vào lòng ruột, gây tiêu chảy và bất dung nạp các chất trong đó có Lactose.
• Tiêu chảy do xuất tiết: phẩy khuẩn tả, E.T.E.C. tiết độc tố ruột, không gây tổn thương đến hình thái tế bào mà tác động lên hẻm liên bào nhung mao làm tăng xuất tiết. Có thể cả tăng xuất tiết và giảm hấp thu.

2. Phân loại tiêu chảy theo lâm sàng

Khám lâm sàng quan trọng hơn so với việc tìm tác nhân gây bệnh hoặc các xét nghiệm.

Tiêu chảy cấp phân nước (bao gồm cả bệnh tả)

• Là đợt tiêu chảy cấp, thời gian không quá 14 ngày, thường khoảng 5 - 7 ngày, chiếm khoảng 80% tổng số các trường hợp tiêu chảy.
• Nguy hiểm chính là mất nước và điện giải.
• Gây giảm cân, thiếu hụt dinh dưỡng nếu không được tiếp tục nuôi dưỡng tốt.

Tiêu chảy cấp phân máu (hội chứng lỵ)

• Nguy hiểm chính là phá huỷ niêm mạc ruột và gây tình trạng nhiễm trùng, nhiễm độc.
• Nguy cơ gây nhiễm khuẩn huyết, suy dinh dưỡng và gây mất nước.
• Chiếm khoảng 10% - 15%, có nơi 20% tổng số các trường hợp tiêu chảy.
• Do vị trí tổn thương của niêm mạc ruột nên tính chất phân có thể khác nhau, nếu tổn thương ở đoạn trên ống tiêu hóa (ruột non) thì phân có nhiều nước lẫn máu nhầy (như nước rửa thịt). Nếu tổn thương ở thấp (đại tràng) phân ít nước, nhiều nhầy máu, có kèm theo mót rặn, đau quặn.

Tiêu chảy kéo dài

• Là đợt tiêu chảy cấp kéo dài liên tục trên 14 ngày, chiếm khoảng 5% - 10% tổng số các trường hợp tiêu chảy.
• Nguy hiểm chính là gây suy dinh dưỡng, nhiễm khuẩn nặng ngoài đường ruột và mất nước.
• Thường phân không nhiều nước, mức độ nặng nhẹ thất thường, kèm theo rối loạn hấp thụ nặng hơn tiêu chảy cấp.

Tiêu chảy kèm theo suy dinh dưỡng nặng (Marasmus hoặc Kwashiokor)

Nguy hiểm chính là nhiễm trùng toàn thân nặng, mất nước, suy tim, thiếu hụt vitamin và vi lượng.

3. Phân loại dựa vào nồng độ Natri máu

Tuỳ theo tương quan giữa nước và muối bị mất có thể chia thành:

• Mất nước đẳng trương
• Lượng muối và nước mất tương đương.
• Nồng độ Natri trong máu bình thường (130 - 150 mmol/l).
• Nồng độ thẩm thấu huyết tương bình thường (275 - 295 mosmol/l).
• Mất nghiêm trọng nước ngoài tế bào gây giảm khối lượng tuần hoàn.
• Mất nước ưu trương (Tăng Na+ máu)
• Mất nhiều nước hơn Na+.
• Nồng độ Na+ trong máu > 150 mmol/l.
• Độ thẩm thấu huyết thanh tăng > 295 mosmol/l.
• Bệnh nhân kích thích, rất khát nước, có thể co giật.
• Thường xảy ra khi uống nhiều các dung dịch ưu trương (pha oresol sai), nồng độ Na+, đường đậm đặc kéo nước từ dịch ngoại bào vào lòng ruột, nồng độ Natri dịch ngoại bào tăng lên kéo nước từ trong tế bào ra ngoài tế bào gây mất nước trong tế bào.
• Mất nước nhược trương
• Mất Na+ nhiều hơn mất nước.
• Na+ máu dưới 130 mmol/l.
• Nồng độ thẩm thấu huyết thanh giảm xuống dưới 275 mOsmol/l.
• Bệnh nhân li bì, đôi khi co giật.
• Dẫn tới sốc giảm khối lượng tuần hoàn.

4. Phân loại theo mức độ mất nước

• Mất dưới 5% trọng lượng cơ thể: chưa có dấu hiệu lâm sàng.
• Mất từ 5 đến 10% trọng lượng cơ thể: gây mất nước từ trung bình đến nặng.
• Mất trên 10% trọng lượng cơ thể: suy tuần hoàn nặng.